Dossier Subsidies

Inhoudsopgave

Subsidie is in de culturele sector misschien wel de meest bekende financieringsvorm. Een kunstenaar of instelling zal voor de financiering van zijn project geneigd zijn om als eerste bij een subsidieloket aan te kloppen. In dit dossier helpen we daarbij. We geven een overzicht van de verschillende soorten cultuursubsidies en de verstrekkers daarvan en gaan in op de gevolgen van het veranderde subsidieklimaat voor de aanvrager. Daarnaast gaan we in op de vraag hoe een subsidie aan te vragen, onder andere met een stappenplan voor het doen van een subsidieaanvraag.

cultuurSubsidies

Subsidie kan gedefinieerd worden als financiële steun (geldbedrag) die de overheid verstrekt aan een persoon, bedrijf of instelling met het oog op bepaalde activiteiten van de aanvrager, zonder dat een tegenprestatie gevraagd wordt. De overheid gebruikt de subsidie als instrument om voor haar belangrijke beleidspunten te stimuleren. Specifiek voor de culturele sector betekent dit het scheppen van voorwaarden voor de instandhouding, ontwikkeling en verspreiding van cultuur.

Er zijn verschillende soorten subsidies en diverse subsidieverstrekkers. De volgende cultuursubsidies zijn grofweg te onderscheiden:

  • Meerjarige exploitatie- of activiteitensubsidies voor de realisatie van activiteiten gedurende een aantal jaren. Meestal komen alleen gevestigde of bewezen organisaties/rechtspersonen, zoals stichtingen, voor deze subsidies in aanmerking.
    Voorbeeld: de adviezen van het Fonds Podiumkunsten
  • Een projectsubsidie voor de realisatie van een concreet project. Het geld mag alleen gebruikt worden voor directe projectkosten. Meestal komen hiervoor alleen rechtspersonen, zoals een stichting, in aanmerking.
  • Individuele subsidies, zoals stipendia (werk- en leefbeurzen) en reis- en studiebeurzen, bedoeld voor individuen of zogenaamde natuurlijke personen.
  • Programmeringssubsidie voor bijzondere voorstellingen, concerten en tentoonstellingen. Dergelijke subsidies mogen doorgaans niet gebruikt worden voor een reguliere programmering en zijn vaak alleen aan te vragen door culturele organisaties en instellingen.

Lees de zakelijke gids van Cultuur+Ondernemen en kies zelf de vorm van jouw onderneming, en lees meer over het oprichten van een stichting.

verstrekkers van subsidie

Cultuursubsidies worden verstrekt door zowel het Rijk, als de provincies, als gemeenten. Als cultureel ondernemer en/of kunstenaar is het dus belangrijk om de vraag te stellen of het project of activiteit(en) van landelijke, regionale en/of lokale betekenis zijn/is. Dit helpt om te bepalen bij welk loket aan te kloppen. Voor een muurschildering in de wijk zal een kunstenaar namelijk nooit subsidie van het Rijk krijgen.

Rijkssubsidie

De rijkssubsidies voor cultuur worden op twee manieren verstrekt. Enerzijds via een landelijke culturele basisinfrastructuur (BIS) en daarnaast via de sectorale cultuurfondsen.

De BIS wordt direct vanuit de overheid door het ministerie van OCW gesubsidieerd. Hierin zijn zowel culturele instellingen als de sectorale cultuurfondsen verankerd. De subsidies die onder de BIS worden uitgegeven worden de vierjarige instellingssubsidies genoemd en hebben een looptijd van vier jaar, de zogenaamde Kunstenplanperiode.
Instellingen die tot de BIS behoren zijn bijvoorbeeld Nationale Opera & Ballet, het Koninklijk Concertgebouworkest en het Holland Festival. Ook bovensectorale instellingen krijgen directe rijksfinanciering voor ondersteuning, onderzoek en bevordering van bijvoorbeeld amateurkunst en cultuureducatie. Denk hierbij aan het LKCA (Landelijk Kenniscentrum Cultuureducatie en Amateurkunst), DutchCulture en de Boekmanstichting. Alleen in zeer uitzonderlijke gevallen wordt subsidie verstrekt aan individuele projecten.

Een groot gedeelte van het cultuurbudget wordt verdeeld via de sectorale cultuurfondsen. Voor elk van de algemene disciplines is zo’n cultuurfonds ingesteld (publiek geld, zelfstandige uitbesteding). Deze fondsen subsidiëren instellingen en projecten die geen rechtstreekse rijkssubsidie ontvangen. Zij hebben de taak dynamiek, vernieuwing en experiment binnen de cultuursector te bevorderen.
De fondsen worden bij het toekennen van subsidies geadviseerd door wisselende adviescommissies met professionals uit het veld.

In Nederland kennen we zes cultuurfondsen:

Kijk voor meer informatie over deze fondsen in ons dossier Fondsen in Nederland, of bekijk deze infographic over de Basisinfrastructuur.

Provinciale subsidie

Per provincie kan het verschillen hoeveel aandacht, en daarmee geld, er is voor kunst en cultuur. De grootte van de subsidiepotjes en de regelingen eromheen kunnen dus enorm variëren. Provincies, gemeenten en zelfs stadsdelen ondersteunen de instellingen/individuen die zorgdragen voor het regionale en lokale cultuuraanbod. Dit gebeurt vaak vanuit de gedachte dat cultuur waardevol is van zichzelf en het leef- en vestigingsklimaat in de regio versterkt. Een goed voorbeeld is de Cultuuragenda van Noord-Brabant, en de Cultuurnota van Noord-Holland.

Op provinciaal niveau zijn er ook publieke fondsen, hierover kan je meer lezen in het dossier Fondsen in Nederland.

Gemeentelijke subsidie

Het cultuurbeleid verschilt per gemeente en daarmee ook de subsidies om dit beleid gestalte te geven. Het beleid en de beschikbare subsidies zijn te vinden op de websites van de gemeenten.

Het subsidiebeleid op het gebied van kunst en cultuur wordt op gemeentelijk niveau steeds vaker verzelfstandigd. Bij tientallen gemeenten is sprake van lokale fondsvorming. In 2017 ging in Amsterdam bijvoorbeeld de A-Bis in, die qua vorm lijkt op de landelijke BIS-structuur. De gemeente Amsterdam is verantwoordelijk voor de subsidieverstrekking aan 21 grote instellingen, terwijl het Amsterdams Fonds voor de Kunst (AFK) een nieuwe taak heeft gekregen als subsidiënt van projecten en meerjarige subsidie van kleinere instellingen.

Steeds meer zien we ook vormen van publiek-private samenwerking (PPS), waarbij overheidsgeld en particulier geld bijvoorbeeld in een gezamenlijk opgericht fonds worden ondergebracht. Zo is het Fonds voor Oost een initiatief van het Amsterdams Fonds voor de Kunst, het Prins Bernhard Cultuurfonds én woningbouwcorporatie Ymere, die de opstart en de eerste projecten in stadsdeel Amsterdam Oost hebben gefinancierd. Een ander voorbeeld is het zogenaamde matchfunding. In Rotterdam bijvoorbeeld, kunnen makers en instellingen die een crowdfundingcampagne beginnen, tot 25% van het doelbedrag ontvangen van de gemeente door middel van matchfunding. De gemeente lanceerde het initiatief met een bijdrage aan de campagne van Operator, een online radiostation in Rotterdam. Bekijk deze casus hier.
De matchfunding met publiek geld moet werken als aanjager om private middelen op te halen. Publieke matchfundingpartners van het non-profit culturele crowdfundingplatform VoordeKunst zijn onder andere de gemeenten Amsterdam (AFK) en Almere (Cultuurfonds Almere), de provincies Limburg en Gelderland, maar ook het Mondriaanfonds (geld van de rijksoverheid). Meer over deze en andere typen (fonds)constructies kun je te weten komen door het dossier Fondsen te lezen!

Europese subsidie

Subsidie kan natuurlijk ook van buiten Nederland komen. Een goed voorbeeld is subsidie vanuit de Europese Unie. Enerzijds willen landen zich profileren en positioneren als cultureel waardevol, en anderzijds heeft de EU het doel om Europese creatieve en culturele sectoren te stimuleren bij te dragen aan de economie, werkgelegenheid en sociale cohesie in Europa als geheel. Zo heeft het Creative Europe Programma als doel de Europese culturele en taalkundige diversiteit te stimuleren, het culturele erfgoed te behouden en het concurrentievermogen van de culturele en creatieve sectoren te versterken. Als jouw organisatie of instelling hier op een bepaalde manier aan bijdraagt, is het niet ondenkbaar dat je vanuit de EU subsidie kunt ontvangen.
Meer hierover kun je vinden in ons dossier Europese financiering. Of bekijk hier de Europese programma’s en subsidiemogelijkheden voor de culturele en creatieve sector. Met bij ieder programma een aansprekende casus.

Actie Bekijk de casus van Nineties Productions

Lees hier meer over Nineties Productions en hoe ze zich mede door het Amsterdamse Fonds voor de Kunst konden ontwikkelen tot een nomadisch theatercollectief.

Om je internationale aspiraties te kunnen waarmaken en financieren, kijk dan eens op de website van On the Move: 'On the Move (OTM) aims to facilitate cross-border mobility in the arts and culture sector, contributing to the building of a vibrant European shared cultural space that is strongly connected with the rest of the world. Born as a website, it has evolved into a dynamic network which now includes 40+ member organisations in Europe and internationally.'

Meer lezen

  • Vereniging van Nederlandse Gemeenten - Europese Subsidiewijzer. De Europese Subsidiewijzer van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) geeft een overzicht van Europese subsidieprogramma’s voor decentrale overheden. Het geeft een overzicht van de Europese fondsen voor de financieringsperiode 2014-2020.
  • Vlaams-Europees verbindingsagentschap - EU Subsidiewijzer. Het Vlaams-Europees verbindingsagentschap (VLEVA) screent en publiceert alle oproepen tot het indienen van voorstellen van Europese instellingen. Op de website wordt een volledig overzicht van Europese subsidies geboden en daarbij beperkt VLEVA zich niet alleen tot de oproepen die gepubliceerd worden in het Publicatieblad van de Europese Unie.

Het veranderde subsidieklimaat voor cultuur in Nederland

De relatie tussen de overheid en de cultuursector is in de afgelopen jaren behoorlijk veranderd. Vroeger, voor de economische crisis die begon in 2008, bestond er een lineaire relatie tussen overheid en cultuursector: de overheid verstrekte, en de cultuursector ontving, subsidie via specifieke cultuurwetgeving en -beschikkingen. Het politieke en economische klimaat stond dit eigenlijk sinds de wederopbouw altijd toe. Dit systeem was overzichtelijk (twee partijen met duidelijke rollen), met heldere achterliggende waardenoriëntaties: de culturele sector creëert culturele waarden en de overheid faciliteert, reguleert en beschikt.

Sinds de financiële crisis is de overheid steeds minder bereid om te voldoen aan de financieringsbehoeften van de cultuursector. Vandaar dat zij tegenwoordig marktinkomen als voorwaarde beschouwt voor subsidieverstrekking.
Het overzichtelijke systeem met twee partijen heeft plaats gemaakt voor een multi-stakeholdersysteem met de markt als derde partij. De overheid is dus geen hoeder meer, maar één van de financiers en/of belanghebbenden van de cultuursector.
Dit vraagt om begrip, andere spelregels en ander gedrag. De markt heeft immers achterliggende waarden die fundamenteel verschillen met die van de overheid, én van de cultuursector. De overheid heeft, met haar cultuurbeleid, het doel om brede toegankelijkheid van maatschappelijke verworvenheden te creëren en middelen zodoende eerlijk te delen. De markt gaat veel meer over succesvol zijn op eigen kracht en het nemen van risico’s. Deze twee uitgangspunten botsen soms en het zal dan ook nog even duren voordat alle partijen gewend zijn aan de nieuwe situatie.

Voor de subsidieaanvrager betekent dit concreet dat deze moet aantonen dat de subsidie slechts één van de financieringsmiddelen is die gebruikt worden. Zelfredzaamheid, en dus onafhankelijkheid van subsidie, moet uiteindelijk het doel zijn. Dit veranderde klimaat is in wezen ook de achterliggende reden waarom de Culturele Financieringswijzer in het leven is geroepen.

Subsidiemogelijkheden anders dan de cultuursubsidies

Behalve van de voor de hand liggende cultuursubsidies kun je als kunstenaar of culturele organisatie gebruik maken van meer ‘generieke’ subsidies die niet specifiek zijn bestemd voor een sector. Denk aan:

  • Bouwsubsidies
  • Energiesubsidies
  • Subsidies ten behoeve van duurzaam, innovatief of internationaal ondernemen

De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) geeft een gratis overzicht inclusief subsidiewijzer van overheidssubsidies die relevant kunnen zijn voor jouw project of jouw organisatie. RVO.nl voert deze subsidies en financieringsregelingen uit in opdracht van diverse ministeries, provincies, gemeenten en de Europese Unie.
Een andere overzichtelijke bron voor subsidies, eveneens met een subsidiewijzer, is die van het Ondernemersplein.
Op de website van de Kamer van Koophandel vind je de webinar 'Financiering of subsidie van de overheid. Hierin treedt presentator Marijke Roskam in gesprek met Corine Hofman-Wassenaar en Tim de Kraker over financiering door middel van subsidies. Hofman is analist bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) en De Kraker is oprichter van BarDoggy.

Actie Bekijk de casus van Heiko Balster

Heiko Balster heeft een Innovatiesubsidie gekregen voor het ontwikkelen van zijn bestek. Lees de casus hier.

Regelingen die interessant zijn voor zelfstandig beeldend kunstenaars zijn toegankelijk gemaakt in dit dossier over financieringsregelingen

Bezoek ook eens de websites van gespecialiseerde subsidieadviseurs die je bij dit soort aanvragen heel goed kunnen begeleiden. Hier vind je aandachtspunten bij het werken met subsidieadviseurs.

Hoe vraag je subsidie aan?

Deze vraag kent geen eenduidig antwoord, gezien de vele verschijningsvormen en einddoelen van fondsen. Toch zijn er bepaalde zaken waarmee rekening gehouden moet worden bij het aanvragen van een (project)subsidie. De meest voorkomende fouten bij subsidieaanvragen hebben te maken met een gebrekkige begroting en/of onduidelijkheid omtrent maatschappelijke context of draagvlak. In andere woorden: het heeft vaak met de aanvraag zelf te maken en niet met hetgeen waarvoor er subsidie aangevraagd wordt. Het is dus belangrijk om heel goed kennis te nemen van de voorwaarden en andere informatie van de subsidiegever bij wie je de aanvraag wilt gaan doen. Lees hiervoor de leidraden voor een subsidieaanvraag van de instellingen goed door. Zoals deze van het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie of deze van de gemeente Amsterdam voor een aanvraag voor het Kunstenplan, compleet met toelichting op het opstellen van een projectplan, presentatie- en communicatieplan en begroting.
Verdiep je daarnaast in het Subsidiereglement en de officiële deelregelingtekst van de regeling op basis waarvan je een aanvraag wilt indienen. Deze documenten zijn te vinden op de websites van de verschillende subsidiegevers bij de desbetreffende regelingen. Schroom niet om contact op te nemen als je vragen hebt.

Maak gebruik van spreekuren!

Denk je na over een aanvraag? Om je op weg te helpen in het aanbod van mogelijkheden organiseren de publieke fondsen regelmatig (inloop)spreekuren. Zo heeft het Mondriaan Fonds iedere maand een inloopspreekuur tussen 14.00 en 16.00 uur. Medewerkers staan dan klaar om je te adviseren over welke bijdrage het beste past bij jouw plannen, om de mogelijkheden bij het fonds toe te lichten of om je door te verwijzen. Het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie organiseerde tijdens de Dutch Design Week spreekuren. Houd voor meer informatie de websites in de gaten.

In het algemeen geldt: als je bij de subsidieaanvraag hulp nodig hebt, zal de subsidieverstrekker je graag op weg helpen.

Stappenplan subsidieaanvraag

Om het aanvragen van subsidie makkelijk(er) te maken hebben we een generiek stappenplan voor je opgesteld:

Stap 1: Oriëntatie

In deze fase bekijk je of je voor je financieringsbehoefte subsidie kunt krijgen en weegt de voor- en nadelen van de (passende) subsidie af. Belangrijk is dat je moet kunnen voldoen aan de voorwaarden van de subsidiegever.

Stap 2: Aanvragen

Je schrijft een subsidieaanvraag (te vergelijken met het opstellen van een sollicitatiebrief). Tevens stel je een bijbehorende begroting en dekkingsplan op. Hierin geef je ook inzage in de andere beoogde financieringsbronnen.

Stap 3: Wachten tot de aanvraag is beoordeeld

... en nóg meer wachten tot je het geld hebt. Deze fase wordt vaak over het hoofd gezien, waardoor aanvragers zichzelf te vroeg rijk rekenen. Veel projecten mislukken omdat er niet genoeg kasgeld is om de periode van aanvraag tot storting te overbruggen. Denk hier dus goed over na, en dek dit af met andere financieringsbronnen en/of eigen reserves.

Stap 4: Afhandelen

Als je subsidie wordt verstrekt ontvang je een zogenaamde beschikking. In de beschikking staan de voorwaarden aangegeven waaraan je moet voldoen wil de subsidie worden uitgekeerd. Lees deze beschikking zorgvuldig door. Zodra je aan deze voorwaarden hebt voldaan kun je aan de slag met de uitvoering van je project.

Stap 5: Verantwoorden

Je geeft verantwoording aan de subsidiegever. Je moet achteraf altijd kunnen verklaren hoe het geld is besteed. Dit is cruciaal en doe je dit niet of te laat, dan kan dat vervelende consequenties hebben. Niet alleen voor de finaciering van je project, maar ook voor je reputatie bij deze en andere subsidiegevers.

Stappenplannen voor het aanvragen van subsidie, het schrijven van een projectplanning en projectbegroting vind je hier.

Is de subsidie btw-belast of niet? Lees het na bij de Belastingdienst.

Ben je het niet eens met de beschikking of de subsidievaststelling? Bij overheden en publieke fondsen is het mogelijk tegen deze besluiten bezwaar en beroep aan te tekenen. In tegenstelling tot particuliere geldgevers, waar deze mogelijkheid niet bestaat.

Kijk hier voor meer tips bij het aanvragen van subsidie en voor het werken met subsidie.

Andere vormen van subsidie dan geldbedragen

Technisch gezien zijn het geen subsidies, maar de overheid biedt nog een scala aan instrumenten en regelingen die door jou ingezet kunnen worden om culturele doelen te bereiken. Denk bijvoorbeeld aan fiscale voordelen. Hoewel veel van deze instrumenten gericht zijn op ondernemend Nederland, is er zeker ook ruimte voor de culturele ondernemer. Welke aansluiten op de cultuursector is goed te lezen in het dossier van financieringsregelingen voor de cultuursector. Om een indruk te krijgen hier alvast een voorbeeld:

De missievoucher voor een handelsmissie of collectieve beursinzending
“Wilt u uw kansen op een (nieuwe) buitenlandse markt vergroten? Heeft u behoefte aan nieuwe netwerken en contacten met potentiële buitenlandse klanten voor afname van uw product of dienst? Is uw intentie het opstarten of vergroten van uw eigen exportomzet? Dan is de missievoucher iets voor u”, aldus de website van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland.

Met een missievoucher (in de regeling is de officiële benaming Voucher Collectieve Activiteit) neem je deel aan een uitgaande handelsmissie of een collectieve beursinzending. Trommel wat gelijkgestemde ondernemende kunstenaars op en ga voor een collectieve beursinzending. Dan kan je 50% van de deelnamekosten (tot max € 1.500,-) vergoed krijgen.

Meer lezen

  • VindSubsidies.nl - biedt ondersteuning voor het opzetten van kansrijke subsidieaanvragen
  • Cultuursubsidie.nl - biedt informatie over de cultuursubsidies van het Ministerie van OCW vinden.

Cookiegebruik

Ik accepteer Nee, liever niet