Dossier Rechtsvormen

Inhoudsopgave

Rechtsvormen spelen een rol bij de keuze van je financieringsbron en financieringsvorm. Maar wat is een rechtsvorm, welke rechtsvormen zijn er en hoe kies je de juiste om je activiteiten te ontplooien? Met een bv ligt het verkrijgen van donaties van fondsen bijvoorbeeld niet voor de hand. Terwijl je met een eenmanszaak of stichting geen aandelen kunt uitgeven. Stuk voor stuk zaken om rekening mee te houden.

    Rechtsvorm

    Een rechtsvorm wordt wel omschreven als de juridische vorm die gekozen wordt voor een organisatie of bedrijf. Je kunt in principe binnen elke rechtsvorm een cultureel doel dienen. Echter, sommige vormen liggen meer voor de hand dan andere. Onderscheid wordt gemaakt tussen rechtsvormen met en rechtsvormen zonder rechtspersoonlijkheid.
    Een rechtsvorm met rechtspersoonlijkheid, kortweg ‘rechtspersoon’, kan net als een natuurlijk persoon rechten en plichten aangaan. Het grote verschil is echter dat bij een rechtspersoon het zakelijke vermogen en het privévermogen gescheiden zijn. Hierdoor ben je in principe niet aansprakelijk met je privébezit voor het handelen van de organisatie. (Let op: er zijn een aantal uitzonderingen).

    Rechtsvormen met rechtspersoonlijkheid

    rechtsvormen zonder rechtspersoonlijkheid

    De keuze van een rechtsvorm

    Welke rechtsvorm het meest geschikt is hangt af van je situatie, hoe je je onderneming wilt inrichten en je doel. Voor een weloverwogen beslissing zijn er een aantal aspecten van belang: oprichting, doel, financiering, aansprakelijkheid en belastingen. De meest voorkomende rechtsvormen in de culturele sector zijn de eenmanszaak en bv, voor kunstenaars/creatieven, en de stichting, voor culturele organisaties met een ideëel of sociaal doel.

    Oprichting

    Het oprichten van een rechtsvorm zonder rechtspersoonlijkheid is in principe vormvrij, al is een schriftelijk (eventueel notarieel) contract wel wenselijk. Rechtspersonen dienen in principe opgericht te worden door middel van een notariële akte.

    Doel

    Ben je een kunstenaar/creatief die voornamelijk alleen werkt en draait het vooral om het creëren van je eigen werk? Dan ligt een eenmanszaak (of een bv, als je een rechtsvorm met rechtspersoonlijkheid verkiest) voor de hand.
    Wil je daarentegen een rechtspersoon oprichten dat een maatschappelijk, ideëel of sociaal doel nastreeft? Dan is een stichting de meest passende rechtsvorm.
    Wil je samenwerken met anderen om een bepaald doel te realiseren? Kies dan voor de vereniging als rechtsvorm.

    Financiering

    De rechtsvorm speelt een rol bij de keuze van een financieringsbron. In Nederland is de keuze voor een stichting (volgens schattingen is meer dan driekwart van de culturele instellingen een stichting) vaak een automatisme. Wie iets maatschappelijks wilt realiseren denkt in eerste instantie aan deze rechtsvorm, of wordt door derden in die richting geadviseerd. Soms terecht, bijvoorbeeld wanneer men in aanmerking wil komen voor de ANBI-status, soms ten onrechte.
    De stichtingsvorm biedt zekerheid en vertrouwen aan financiers. Mogelijke winst wordt namelijk niet uitgekeerd, maar moet worden ingezet ter verwezenlijking van het doel van de stichting. Daarentegen biedt de stichting bijvoorbeeld geen mogelijkheden om aandelen uit te geven, het vermogen kan namelijk niet vervreemd worden en zit in de spreekwoordelijke ‘dode hand’. Culturele ondernemers die participatiekapitaal zoeken om investeringen te doen of uit te breiden, kunnen in een dergelijk geval geen gebruik maken van deze financieringsbron.
    Wanneer voor een bv (of coöperatie) wordt gekozen is dit weer wel mogelijk. Bv’s kunnen echter doorgaans weer niet in aanmerking komen voor bijdragen van fondsen, tenzij de statuten de continuïteit van de culturele doelstelling waarborgen en bepalen dat eventuele winsten weer in de culturele onderneming worden geïnvesteerd.
    Kortom: bij het opzetten of ontwikkelen van een organisatie of culturele onderneming dient rekening te worden gehouden met de voor- en nadelen van de financiering van een bepaalde rechtsvorm.

    Op de Culturele Financieringswijzer hebben we het al eerder gehad over rechtsvormen, namelijk bij de keuze van een financieringsbron.

    Aansprakelijkheid

    De keuze voor een rechtsvorm is ook bepalend voor andere zaken, zoals bijvoorbeeld de aansprakelijkheid. Bij een eenmanszaak en vof valt het zakelijk vermogen samen met het privévermogen en dus zijn de ondernemers privé aansprakelijk voor de schulden van het bedrijf.
    Bij een bv is dat in de regel niet het geval. Evenmin bij een stichting: in principe is de stichting aansprakelijk voor schulden. In een aantal gevallen wordt van deze stelregel afgeweken, waarvan de belangrijkste reden ‘onbehoorlijk bestuur’ (artikel 2:9 BW) is.

    Belastingen

    Met de keuze van een bepaalde rechtsvorm zijn ook fiscale consequenties gemoeid. Het is belangrijk die goed te na te gaan. De eigenaar van een niet-rechtspersoon, zoals een eenmanszaak of vof, betaalt inkomstenbelasting over de winst. Een bv en een nv zijn altijd verplicht aangifte voor de vennootschapsbelasting te doen. Een stichting of vereniging hoeft dit in de regel niet, behalve als je een onderneming drijft, of je een activiteit ontplooit waarmee je concurreert met ondernemers.

      Meerdere rechtsvormen

      Soms brengen ondernemers of organisaties hun activiteiten in verschillende rechtsvormen onder. Bijvoorbeeld om:

      • risico’s te spreiden. Wanneer bijvoorbeeld een stichting of vereniging gaat ondernemen brengt dit risico’s met zich mee. Wanneer de activiteiten niet renderen wordt de positie van de moeder- of kernorganisatie niet benadeeld.

      • te voorkomen dat meeropbrengsten leiden tot minder subsidie en/of donaties. Indien deze in een aparte entiteit zijn verdiend en vervolgens (in het geheel of gedeeltelijk) aan de moeder- of kernorganisatie ten goede komen kan dit worden voorkomen.

      • uit fiscale overwegingen. Ondernemen kan bijvoorbeeld btw-kwesties oproepen, of in bepaalde gevallen vragen oproepen met betrekking tot de (culturele) ANBI-status van een organisatie. Het verdient aanbeveling daar goed naar te (laten) kijken.

      Voorbeelden

      Kunstenaars hebben in de regel een eenmanszaak waaronder zij hun beroepspraktijk als kunstenaar uitoefenen. Daarnaast wordt vaak gebruik gemaakt van een stichting om aanvullende externe financiering te kunnen werven bij private fondsen voor grotere projecten. Grotere projecten waarmee in verhouding veel geld is gemoeid.
      De stichtings- of verenigingsvorm is bij de meeste private fondsen een voorwaarde om aanvragen voor projectondersteuning te kunnen doen. Daarbij speelt dikwijls in de keuze voor deze vorm mee dat de kunstenaar bij een deficit -in beginsel- niet persoonlijk aansprakelijk is met zijn/haar privébezit.

      Bij het Van Gogh Museum bijvoorbeeld, houdt de stichting zich bezig met de exploitatie van het museum en Meet Van Gogh Experience BV houdt zich bezig met reizende tentoonstellingen.

      Aanvullende informatie

      Lees ook: Handboek Recht voor de Culturele Sector van Eva Schieveld & Peggy de Jonge (Wolters Kluwer, 2018), ISBN 978-90-13-14587-8

      Cookiegebruik

      Ik accepteer Nee, liever niet